Relative clauses: zdania względne w angielskim

Who, which, that, whose i where: od czego zacząć?

Zdanie względne pozwala połączyć informacje bez powtarzania rzeczownika. Zamiast „I know a teacher. She speaks Japanese” możesz powiedzieć „I know a teacher who speaks Japanese” – znam nauczycielkę, która mówi po japońsku. Fragment who speaks Japanese opisuje osobę nazwaną przed nim. Najpierw ustal więc, do którego wyrazu odnosi się dopowiedzenie.

Who zwykle wskazuje osoby, which rzeczy i zwierzęta, a that może zastępować je w zdaniach definiujących. Nie oznacza to, że that nadaje się do każdego polskiego „który”. W zdaniach z dodatkową, oddzieloną przecinkami informacją potrzebujesz who lub which. Whose pokazuje posiadanie, a where opisuje miejsce rozumiane jako miejsce wykonywania czynności.

Zachowujesz zwykły szyk zdania, nie pytający: „the woman who lives upstairs”, bez does. Who nie zadaje tu pytania, tylko łączy części wypowiedzi. Tak samo przeczenie nie zmienia zdania względnego w pytanie: „a shop that doesn't close early” oznacza sklep, który nie zamyka się wcześnie.

Defining i non-defining: przecinek zmienia funkcję

Defining relative clause wskazuje, którą osobę lub rzecz masz na myśli. W „The students who finished early can leave” chodzi o tych uczniów, którzy skończyli wcześniej. Bez who finished early zmieniasz zakres informacji: pozwolenie objęłoby wszystkich uczniów. W angielskim nie oddzielamy takiego fragmentu przecinkami.

Non-defining relative clause dodaje informację o osobie lub rzeczy już rozpoznanej. „Ola, who lives next door, can help” wskazuje znaną Olę, a potem dopowiada, że mieszka obok. W pisanym angielskim obejmujemy dopowiedzenie przecinkami. Gdy znajduje się na końcu wypowiedzi, wystarczy przecinek przed nim; gdy w środku, potrzebne są dwa.

Po polsku przecinek przed „który” stawiamy zawsze, niezależnie od funkcji zdania. Po angielsku zależy on od tego, czy fragment wskazuje osobę lub rzecz, czy tylko coś o niej dopowiada. Nazwa własna często sprzyja dopowiedzeniu, ale sama nazwa nie ustanawia zasady bez wyjątków. Można przecież odróżniać „the Warsaw that I remember” od dzisiejszej Warszawy – wtedy doprecyzowanie jest częścią identyfikacji.

Kiedy można pominąć who, which lub that?

W zdaniu definiującym możesz często pominąć zaimek będący dopełnieniem. W „the book that I bought” podmiotem czynności jest I, a książka jest tym, co kupiłeś. Możesz więc napisać „the book I bought”. To naturalna konstrukcja, zwłaszcza w codziennej rozmowie i korespondencji; nie jest niedokończonym zdaniem.

Nie pomijaj zaimka pełniącego funkcję podmiotu. W „the book that changed my mind” to książka zmieniła twoje zdanie. Usunięcie that pozostawiłoby „the book changed my mind”, czyli inny układ wypowiedzi, a nie tę samą frazę opisującą książkę. Szybki test: sprawdź, kto wykonuje czynność po zaimku.

W zdaniu niedefiniującym zaimek zostaje także wtedy, gdy jest dopełnieniem: „Ola, who I met yesterday, is a doctor”. Nie wycinaj who tylko dlatego, że dalej stoi I. Warunek pominięcia obejmuje jednocześnie funkcję zaimka i typ zdania. Formalne whom może zastąpić dopełnieniowe who, ale w zwykłej rozmowie who jest naturalne.

Przyimek na końcu i różnica między where a which

„The person I spoke to” oznacza osobę, z którą rozmawiałeś. Angielski przyimek „to” może tu naturalnie stać na końcu. W bardziej formalnym stylu można powiedzieć „the person to whom I spoke”. Nie stawiaj jednak przyimka bezpośrednio przed zaimkiem that: „the person to that I spoke” nie jest poprawnym odpowiednikiem tej konstrukcji.

Przy rzeczach formalne „in which” może odpowiadać codziennemu „which… in” albo „that… in”. Przykład „the office I work in” mówi o biurze, w którym pracujesz. Nie dokładaj drugiego in po where: „the office where I work” już zawiera relację miejsca. Wybierasz jeden pełny schemat, nie mieszasz dwóch.

Sam rzeczownik oznaczający miejsce nie wymusza where. „The hotel where we stayed” opisuje miejsce pobytu, ale „the hotel that we booked” mówi o obiekcie rezerwacji. Book wymaga tu dopełnienia, nie określenia miejsca. Zamiast pytać wyłącznie „czy to miejsce?”, sprawdź, jaką funkcję ten obiekt pełni w dalszej części zdania.

Which może komentować całe zdarzenie

Czasem dopowiedzenie nie opisuje ostatniego rzeczownika, tylko całą poprzednią informację. „Our train was cancelled, which meant we arrived late” mówi, że to odwołanie pociągu spowodowało spóźnienie. Which odnosi się do sytuacji, a nie wyłącznie do słowa train. W tym zastosowaniu nie zastępuj go przez that ani what.

Używaj takiego komentarza wtedy, gdy odniesienie jest jasne. „Kuba sent me a photo of his bike, which surprised me” może zostawić wątpliwość, czy zaskoczyło cię zdjęcie, rower czy sam gest. Jeśli to ma znaczenie, rozdziel informację: „I was surprised that Kuba sent me the photo”. Celem łączenia zdań jest czytelność, a nie maksymalna długość wypowiedzi.

Najczęstsze błędy Polaków

Kuba tłumaczy firmowy komunikat: „The colleagues, who work remotely, can stay at home on Friday.” Po polsku przecinek przed „którzy” stoi zawsze, więc przeniósł go do angielskiego. W efekcie zdanie mówi, że wszyscy współpracownicy pracują zdalnie, choć chodziło tylko o część zespołu: The colleagues who work remotely can stay at home on Friday.

Przy każdym zdaniu względnym podkreśl rzeczownik, który opisujesz, i zdecyduj, czy go wskazujesz, czy tylko coś dopowiadasz. Dopiero potem wybierz zaimek i przecinki.

• ✗ My sister, that lives in Toruń, is visiting. → ✓ My sister, who lives in Toruń, is visiting. – Moja siostra, która mieszka w Toruniu, przyjeżdża z wizytą. W niedefiniującym dopowiedzeniu nie używamy that.
• ✗ The phone which I bought it is broken. → ✓ The phone which I bought is broken. – Telefon, który kupiłem, jest zepsuty. Which już reprezentuje przedmiot zakupu, więc it powtarza dopełnienie.
• ✗ The man lives upstairs helped me. → ✓ The man who lives upstairs helped me. – Mężczyzna, który mieszka piętro wyżej, pomógł mi. Nie można usunąć who jako podmiotu lives.
• ✗ This is the hotel where we booked. → ✓ This is the hotel that we booked. – To hotel, który zarezerwowaliśmy. Hotel jest tu przedmiotem rezerwacji. Where pasuje, gdy hotel jest miejscem czynności: the hotel where we stayed.
• ✗ I missed the bus, what made me late. → ✓ I missed the bus, which made me late. – Uciekł mi autobus, przez co się spóźniłem. Polskie „co” kusi, by użyć what, ale komentarz do całego wcześniejszego zdarzenia wprowadzamy przez which.

Ćwiczenia

Najpierw rozwiąż zadanie samodzielnie, potem sprawdź odpowiedź i uzasadnienie. Przy tłumaczeniu lub pisaniu własnych zdań możliwe są także inne poprawne odpowiedzi.

1. 1. Wstaw who lub which: The colleague ___ sits next to me speaks Polish.

   Pokaż odpowiedź i wyjaśnienie

   who

   Opisujesz osobę, więc z podanych dwóch możliwości pasuje who. W takim zdaniu definiującym możliwe byłoby też that.

2. 2. Połącz jako dopowiedzenie z przecinkami: Ola is a doctor. She lives next door.

   Pokaż odpowiedź i wyjaśnienie

   Ola, who lives next door, is a doctor.

   Ola jest już wskazana, a adres dodaje informację. Dopowiedzenie w środku zdania obejmujemy dwoma przecinkami i nie używamy that.

3. 3. Usuń zaimek, jeśli można: The book that I ordered has arrived.

   Pokaż odpowiedź i wyjaśnienie

   The book I ordered has arrived.

   That jest dopełnieniem ordered, a podmiotem jest I. W zdaniu definiującym taki zaimek można pominąć.

4. 4. Popraw: This is the office where I work in.

   Pokaż odpowiedź i wyjaśnienie

   This is the office where I work.

   Where wprowadza już relację miejsca, więc końcowe in jest zbędne. Alternatywnie: This is the office I work in.

5. 5. Przetłumacz: To kobieta, której rower znalazłem.

   Pokaż odpowiedź i wyjaśnienie

   This is the woman whose bike I found.

   Whose wskazuje właścicielkę roweru. Nie zastępuj go who's, które jest skrótem od who is lub who has.

Źródła i dalsza lektura

Przykłady powstały na potrzeby tego poradnika. Reguły i sposoby użycia możesz sprawdzić w źródłach poniżej.

• Cambridge Dictionary: Relative clauses: defining and non-defining
• Cambridge Dictionary: Relative pronouns
• Cambridge Dictionary: Relative clauses: typical errors
• Cambridge Dictionary: Relative clauses referring to a whole sentence

Widzisz błąd? Napisz do nas, podając adres strony i przykład.