Phrasal verbs w angielskim: znaczenie i użycie

Czasownik plus partykuła to nowe słowo

Polszczyzna zna ten mechanizm doskonale: „zapiąć” i „rozpiąć”, „dojść” i „podejść” znaczą co innego, choć rdzeń jest ten sam. Angielski robi to samo na osobnych słowach: give to „dać”, give up to „poddawać się”, give in to „ustąpić”, give out to „rozdawać”. Znaczenia nie da się wywnioskować z części — trzeba je zapamiętać jako całość, najlepiej z przykładowym zdaniem.

Dlatego słownik otwieraj na całą frazę, nie na czasownik. Dosłownie look up to „spojrzeć w górę”, ale jako phrasal verb znaczy też „sprawdzić (w słowniku)”. Słowniki podają więc take off (startować / zdejmować), take on (podejmować się), take up (zaczynać hobby), take over (przejmować) jako cztery osobne hasła.

Różnica jest taka, że polski przedrostek zostaje częścią wyrazu, a rdzeń często nadal podpowiada znaczenie. W angielskim give up czy give in niewiele mają wspólnego z „dawaniem” — znaczenie niesie cała fraza. Dlatego phrasal verbs najlepiej uczyć się od razu z polskim odpowiednikiem i przykładowym zdaniem, zamiast zgadywać sens z up, off czy out.

Gdzie stoi dopełnienie: reguła zaimka

Frazy rozpadają się na dwie rodziny. Rozdzielne pozwalają wstawić dopełnienie między czasownik a partykułę: turn off the light albo turn the light off. Nierozdzielne trzymają dopełnienie za partykułą: look after him, nigdy look him after. Czy frazę da się rozdzielić, rozstrzyga słownik, ale jest tendencja: krótkie partykuły kierunkowe (up, off, out, away, on) zwykle pozwalają się rozdzielać, a prawdziwe przyimki (after, for, into, with) nie.

Bezwzględna zasada dotyczy zaimków. Przy frazie rozdzielnej zaimek (it, them, me, him) staje zawsze w środku: turn it on, give it up, look it up. Forma turn on it jest po prostu błędem i jednym z najczęstszych polskich błędów w tej części gramatyki, bo polski zaimek dokleja się do całego czasownika z zewnątrz („włącz go”), a nie wchodzi do jego środka. Przy frazie nierozdzielnej zaimek stoi normalnie za przyimkiem: look after it.

Strona bierna przenosi całą grupę

W stronie biernej phrasal verb przechodzi w całości: was called off („odwołano”), is taken care of („jest objęte opieką”), was put off („przełożono”). Partykuła i przyimek zostają na miejscu, bo należą do czasownika. Ucięcie ich zmienia znaczenie albo rozbija zdanie: the meeting was called znaczy „spotkanie zwołano”, czyli coś odwrotnego niż „odwołano”.

W polszczyźnie strona bierna bywa rzadsza niż w angielskim („odwołano spotkanie” zamiast „spotkanie zostało odwołane”), więc sama strona bierna nie jest tu największym problemem. Pułapka czai się w długości: angielska grupa ma trzy elementy (was + called + off), a polskie słowo jedno. Przy szybkiej korekcie tekstów warto sprawdzać właśnie końcówki takich fraz. Dobry test polega na szybkim przetłumaczeniu zdania na polski: jeżeli angielska fraza oznacza coś innego niż polski oryginał (The meeting was called) albo w ogóle nie brzmi jak pełne zdanie (The children are taken care), coś z grupy najpewniej wypadło.

Look forward to + -ing: jeden wyjątek do zapamiętania

Look forward to jest frazą trójelementową, w której to jest przyimkiem — dowodem jest to, że po niej stoi rzeczownik (I look forward to your reply). A po przyimku w angielskim stoi forma -ing: I look forward to hearing from you. Kalka „look forward to hear” jest prawdopodobnie najczęstszym polskim błędem w końcówkach maili biznesowych.

Ta sama mechanika działa w be used to working nights, object to paying twice i in addition to improving sales. Gdy zobaczysz to po czasowniku, zrób szybki test: jeśli dalej może stanąć rzeczownik bez zmiany sensu, to jest przyimkiem i wymaga -ing.

W mailach częściej spotkasz I look forward to hearing from you (neutralnie formalne) niż I'm looking forward to hearing from you (cieplej, mniej formalnie). Obie formy są poprawne; błędem jest tylko bezokolicznik po to.

Najczęstsze błędy i praktyka

Poniższe pięć poprawek zbiera zasady z tego artykułu: zaimek w środku, partykuła w stronie biernej, całość trójelementowa, -ing po przyimku i szyk z okolicznikiem. Gdy znajdziesz taki błąd u siebie, przepisz całą frazę wraz z dopełnieniem — poprawianie pojedynczych słów nie utrwala pozycji partykuły.

• ✗ Turn on it, please. → ✓ Turn it on, please. – Zaimek staje między czasownikiem a partykułą.
• ✗ The meeting was called. → ✓ The meeting was called off. – Bez off zdanie znaczy „spotkanie zwołano”, czyli odwrotnie.
• ✗ I look forward to hear from you. → ✓ I look forward to hearing from you. – To jest przyimkiem, więc dalej -ing.
• ✗ She looks well after her grandmother. → ✓ She looks after her grandmother well. – Look after jest nierozdzielne: między look i after nie wstawiamy ani dopełnienia, ani okolicznika; well stoi na końcu.
• ✗ I can't put up it. → ✓ I can't put up with it. – Put up with ma trzy elementy: with nie może wypaść, a dopełnienie stoi dopiero po nim.

Ćwiczenia

Najpierw rozwiąż zadanie samodzielnie, potem sprawdź odpowiedź i uzasadnienie. Przy tłumaczeniu lub pisaniu własnych zdań możliwe są także inne poprawne odpowiedzi.

1. 1. Zastąp the radio zaimkiem it: Could you turn on the radio?

   Pokaż odpowiedź i wyjaśnienie

   Could you turn it on?

   Turn on to fraza rozdzielna, a zaimek it staje obowiązkowo w środku: turn it on. Forma turn on it jest błędem.

2. 2. Uzupełnij stronę bierną: The outdoor concert ___ (call off) because of the rain.

   Pokaż odpowiedź i wyjaśnienie

   was called off

   W stronie biernej cała grupa przechodzi razem: was + called + off. Ucięcie off zmienia znaczenie czasownika.

3. 3. Wybierz: Who looks (after them / them after) while you're away?

   Pokaż odpowiedź i wyjaśnienie

   Who looks after them while you're away?

   Look after jest nierozdzielne: dopełnienie, także zaimek, stoi za przyimkiem after.

4. 4. Popraw końcówkę maila: I look forward to meet you next week.

   Pokaż odpowiedź i wyjaśnienie

   I look forward to meeting you next week.

   To w look forward to jest przyimkiem, a po przyimku stoi -ing: to meeting. Potwierdza to równoległa forma I look forward to your reply.

5. 5. Przetłumacz, używając phrasal verb: Nie mogę tego dłużej tolerować.

   Pokaż odpowiedź i wyjaśnienie

   I can't put up with it any longer.

   Put up with to nierozdzielna fraza trójelementowa: dopełnienie it wchodzi dopiero po with.

Źródła i dalsza lektura

Przykłady powstały na potrzeby tego poradnika. Reguły i sposoby użycia możesz sprawdzić w źródłach poniżej.

• Cambridge Dictionary: Phrasal verbs and multi-word verbs
• Cambridge Dictionary: Verbs followed by -ing or infinitive
• Cambridge Dictionary: Passive voice

Widzisz błąd? Napisz do nas, podając adres strony i przykład.